Next
MUŞKARA ÖZEL - Kapadokya’nın büyüleyici doğası, peri bacaları ve yeraltı şehirleriyle ünlü Nevşehir’de, yıllarca dünyanın dikkatini çeken çok ciddi bir sağlık sorunu yaşandı. Özellikle bazı köylerde görülen akciğer zarı kanseri (mezotelyoma) vakalarının olağanüstü seviyelere ulaşması, bölgenin “kanser köyleri” olarak anılmasına neden oldu.
Bilim dünyasını şaşkına çeviren bu durumun merkezinde ise “erionit” adı verilen lifli bir mineral yer aldı.
ERİONİT NEDİR?
Erionit, görünüş olarak asbeste benzeyen ancak bazı araştırmalara göre asbestten bile daha tehlikeli olabilen doğal bir mineral lifidir. Nevşehir’in bazı köylerinde bulunan volkanik tüf kayaların içinde yer alan bu madde, özellikle eski taş evlerin yapımında kullanıldığı için yıllarca insanların solunum yoluyla maruz kaldığı bir tehdit haline geldi.
Uzmanlara göre erionit lifleri akciğerlere yerleşerek yıllar içinde akciğer zarı kanseri olan mezotelyomaya neden olabiliyor.
HANGİ KÖYLER RİSK ALTINDAYDI?
Nevşehir’in özellikle Ürgüp ilçesine bağlı bazı köyleri bu nedenle dünya tıp literatürüne girdi.
En çok dikkat çeken köyler şunlar oldu:
- Tuzköy
- Karain
- Sarıhıdır
Bu köylerde geçmiş yıllarda mezotelyoma nedeniyle ölüm oranlarının Türkiye ortalamasının çok üzerinde olduğu tespit edildi. Bazı ailelerde aynı hastalıktan birden fazla kişinin hayatını kaybetmesi, bilim insanlarını uzun yıllar araştırma yapmaya yönlendirdi.
DÜNYANIN GÜNDEMİNE GİRDİ
Bu çarpıcı tabloyu dünya literatürüne kazandıran isimlerden biri de Türk bilim insanı Prof. Dr. İzzettin Barış oldu. Yapılan bilimsel çalışmalar sonucunda Nevşehir’deki bu köyler, çevresel kanser araştırmalarında örnek vaka olarak gösterildi.
Hatta bazı uluslararası araştırmalarda bu köyler için “dünyadaki en yüksek mezotelyoma riski taşıyan yerleşim alanları” ifadeleri kullanıldı.
DEVLET HAREKETE GEÇTİ
Sorunun büyüklüğünün ortaya çıkmasının ardından devlet tarafından önemli adımlar atıldı. Riskli bölgelerde yaşayan vatandaşların sağlığını korumak amacıyla yeni yerleşim alanları oluşturuldu.
Özellikle Tuzköy’de yeni konut projeleri geliştirilerek vatandaşların erionitli eski yapılardan uzaklaştırılması hedeflendi. Eski yapıların kullanımı azaltıldı ve halk bilinçlendirme çalışmaları yapıldı. Bu süreçte sağlık taramaları da artırılarak erken teşhis imkanları güçlendirildi.
BUGÜN DURUM NE?
Uzmanlar, yeni yerleşim alanlarına taşınma ve riskli yapıların azaltılmasıyla birlikte vakalarda düşüş yaşandığını belirtiyor. Ancak geçmişte uzun süre maruz kalan kişiler için risk tamamen ortadan kalkmış değil. Çünkü mezotelyoma hastalığı bazen 20 ila 40 yıl sonra bile ortaya çıkabiliyor. Bu nedenle bölgedeki sağlık takibi halen büyük önem taşıyor.
KAPADOKYA’NIN GÖRÜNMEYEN YÜZÜ
Kapadokya denince akla ilk olarak turizm, balonlar ve peri bacaları geliyor. Ancak Nevşehir’in bazı köyleri, bir dönem sessizce ilerleyen bu sağlık tehdidiyle mücadele etti.
Bugün “kanser köyleri” ifadesi sadece bir korku hikâyesi değil; aynı zamanda çevresel risklerin ne kadar büyük sonuçlar doğurabileceğinin önemli bir örneği olarak hafızalarda yer alıyor.
Nevşehir’in bu gerçeği, hem sağlık politikaları hem de çevresel farkındalık açısından Türkiye’nin en dikkat çekici olaylarından biri olmaya devam ediyor.
