Hareket sistemi hastalıklarının tanı, konservatif tedavi ve rehabilitasyonu ile ilgilenen Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon (FTR) bilim dalı; doğumsal ya da edinilmiş rahatsızlıklara bağlı fizyolojik ve anatomik yetersizliği bulunan kişilerin mevcut kapasitelerini en üst düzeye çıkarmayı ve yaşam kalitelerini yükseltmeyi amaçlıyor. Başkent Üniversitesi Konya Hastanesi bünyesinde hizmet veren Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon Departmanı uzman kadrosuyla bebeklerden yetişkinlere kadar her yaş grubuna yataklı ve ayaktan tedavi hizmetleri sunmaya devam ediyor.
FİZİKSEL TIP VE REHABİLİTASYONDA AMAÇ BAĞIMSIZ YAŞAM
Başkent Üniversitesi Konya Hastanesi Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon Departmanı’ndan Uzm. Dr. Şenay Kartal, rehabilitasyon kavramının kapsamına ilişkin değerlendirmelerde bulunarak, “Rehabilitasyon oldukça geniş bir kavramdır; anatomik veya fizyolojik yetersizlikler ile çevreye uyum bozukluklarının kişide oluşturduğu fiziksel, zihinsel, mesleki veya sosyal fonksiyon kayıplarını gidermek amacıyla uyguladığımız işlemlerin tümüne rehabilitasyon diyoruz. Buradaki temel amacımız, hastada çeşitli nedenlerle meydana gelmiş olan fonksiyon kayıplarını düzeltmek ve yeni kayıpların oluşmasını engellemektir. Doğuştan gelen, sonradan geçirilen hastalıklar, yaralanmalar, travmalar ya da yaşlılık neticesinde ortaya çıkan bu kayıpları gidererek hastayı günlük yaşamında bağımsız hale getirmek en öncelikli hedefimizdir” ifadelerini kullandı. Uzm. Dr. Şenay Kartal ayrıca, hastaların topluma ve mesleğine yeniden uyum sürecini desteklediklerini belirterek, “Hem hareket kabiliyetini artırarak hem de günlük yaşam aktivitelerini kendi başına sürdürebilmesini sağlayarak hastamızın yaşam kalitesini artırıyor, sosyal hayata ve mesleğine dönmesini hedefliyoruz” dedi.
NÖROLOJİK VE ORTOPEDİK REHABİLİTASYONDA ÇOK YÖNLÜ TEDAVİ YÖNTEMLERİ
FTR kliniklerine başvuran hasta grupları hakkında detaylı bilgiler paylaşan Uzm. Dr. Şenay Kartal, nörolojik rehabilitasyonun kapsamını şu sözlerle aktardı: “Hekim olarak bu alanda pek çok farklı gruptan rehabilitasyon hastasını kabul ediyoruz. Bunlardan ilki nörolojik rehabilitasyon hastalarımızdır. İnme, multipl skleroz (MS), ALS veya Parkinson gibi nörolojik hastalıkların yanı sıra travmatik beyin ve omurilik yaralanmaları sonrasında hastaya yeniden bağımsız hareket yeteneği kazandırmak, günlük yaşama adapte olmasını sağlamak nörolojik rehabilitasyonun esasını oluşturur.”
Ortopedik rehabilitasyon alanına da değinen Uzm. Dr. Şenay Kartal, “Bir diğer önemli alanımız ortopedik rehabilitasyondur. Burada amaç kas-iskelet sisteminin yaralanmaları, hastalıkları ve travmaları sonucunda oluşan fonksiyon kayıplarında eklem hareket açıklığını, kas kuvvetini, dayanıklılığını artırarak kas-iskelet sistemi fonksiyonlarını n tümünü maksimum seviyeye çıkarmaktır. Menisküs ve bağ yaralanmaları, omuz problemleri, osteoartrit (kireçlenme) ya da romatizmal hastalıklardan kaynaklanan kısıtlılıklar, eklem protez ameliyatlarının ardından kas gücünü artırmak ve eklem uyumunu en iyi hale getirmek için ortopedik rehabilitasyon hizmeti veriyoruz. Ayrıca nedeni bilinen ya da bilinmeyen omurga eğrilikleri olan skolyoz vakalarında da bilimsel egzersiz programlarıyla hastalarımızı tedavi ediyoruz” şeklinde konuştu.
PEDİATRİK, PELVİK VE PULMONER REHABİLİTASYON ALANLARINDAKİ UYGULAMALAR
Rehabilitasyonun çok özel uygulama alanları barındırdığını belirten Uzm. Dr. Şenay Kartal, sözlerini şöyle sürdürdü: “Rehabilitasyonun bunların dışında da çok özel uygulama alanları bulunmaktadır. Pediatrik rehabilitasyon grubumuzun yanı sıra idrar ve gaita kontrol bozukluğu veya kronik pelvik ağrı yaşayan hastalarda pelvik rehabilitasyon uyguluyoruz. Nörolojik hastalıklar sonucunda çocuk veya yetişkinlerde gelişen yutma bozukluklarında yutma rehabilitasyonu; lenfödem ve lipödem rahatsızlıklarında ise bu alanda özel eğitim almış fizyoterapistlerimizle tedavi süreçlerini yürütüyoruz. Pulmoner rehabilitasyon kapsamında ise KOAH ve astım gibi kronik akciğer hastalıklarında hastanın solunum kapasitesini ve akciğer fonksiyonlarını en iyi seviyeye getirmeyi amaçlıyoruz.”
Tedavi planlaması sürecine de değinen Uzm. Dr. Kartal, “Bir hasta polikliniğe ilk başvurduğunda tanısıyla birlikte mevcut fonksiyonel durumu kapsamlı bir şekilde değerlendirilir ve kişiye özel hedefler belirlenir. Hangi fonksiyonlarda kayıp olduğu tespit ederek bunları geri kazandırmak için uygun egzersiz programları planlanır. Tabi egzersizlerin yanı sıra pek çok fizik tedavi yöntemini de sürece dâhil ediyoruz. Bunların yanı sıra ilaç tedavileri ve enjeksiyon yöntemleri gibi uygulamaları devreye sokuyoruz. Kısacası hastaya ve tanıya özel hedefler doğrultusunda tüm tedavi yöntemlerini kombine bir şekilde rehabilitasyon sürecine entegre ediyoruz” dedi. Tedavinin bir ekip çalışması olduğuna ve multidisipliner yapısına vurgu yapan Kartal, “Tedavi sürecinde kliniğimizde başta fizyoterapistlerimiz bilgi ve birikimleri ile başarıyla çalışmalarına devam etmekteler. Fizik tedavide teknikerlerimiz görev almaktalar. Zaman zaman psikiyatri uzmanımız, psikoloğumuz ve diyetisyenlerimizden destek alıyoruz. Hastanın süreç boyunca yaşadığı farklı sağlık sorunları diğer klinikllerdeki uzman ekiplerce takip edilmektedir. Son olarak yataklı ve ayakta tedavi imkânlarına değinen Uzm. Dr. Şenay Kartal, “Şunu özellikle vurgulamak isterim ki hem yataklı hem de ayaktan tedavi hizmetlerimiz devam etmektedir. Yataklı tedavi hizmeti de sunuyoruz. Kimi zaman hastamızın sosyal yaşamına ve günlük rutinine devam etmesini isterken, rehabilitasyon hizmetini ve egzersiz programlarını bu rutinin bir parçası haline getirmeyi hedefliyoruz” diyerek açıklamalarını tamamladı.
BEBEKLİKTEN YETİŞKİNLİĞE PEDİATRİK REHABİLİTASYON VE SEREBRAL PALSİ SÜREÇLERİ
Departmanda görev yapan Öğr. Gör. Dr. Ayşe Nur Tekin ise çocuk hastalara yönelik yürütülen çalışmalar hakkında bilgilerde bulundu. Geniş bir yaş aralığına hizmet verdiklerini belirten Öğr. Gör. Dr. Ayşe Nur Tekin, “Bu alanda son derece geniş ve her yaş grubunu kapsayan bir hasta kitlemiz bulunmaktadır. Yaş aralığı o kadar geniştir ki, aylık bebeklerden 70 yaşın üzerindeki yetişkinlere kadar her hastamıza hizmet veriyoruz. Örneğin, “2 aylık bir bebeğin ne tür bir rahatsızlığı olabilir?” diye düşünebilirsiniz. Doğumsal tortikolis dediğimiz, bebeklerin boynunun bir tarafa doğru dönük olduğu ve istese de başını hareket ettiremediği durumları bu dönemde tedavi edip rehabilite ediyoruz” dedi.
Çocuk hastalarda rehabilitasyonun hedeflerine değinen Öğr. Gör. Dr. Tekin, “Rehabilitasyon kelimesi genel anlamda kişinin kaybettiği yeteneklerini yeniden kazanmasını ifade eder; ancak çocuk hastalarımızda durum biraz daha farklıdır, çünkü onlar bu becerileri henüz hiç kazanmamış olurlar. Hastalarımızın önemli bir kısmı serebral palsili, yani beyin felçli çocuklardan oluşmaktadır. Bu durum genellikle anne karnındayken tespit edilen bazı problemleri olan veya doğum esnasında oksijensiz kalmaktan, kordon dolanmasından ya da uzun süren, morarmayla zor doğum hikayesi olan bebeklerde görülmektedir. Kimi zaman ise bebeklik döneminde baş tutma, oturma veya yürüme gibi gelişim basamaklarının gecikmesiyle bu durum aileler tarafından fark edilir” şeklinde konuştu. Tedavi seanslarının akışını anlatan Tekin, “Bizler bu çocuklarımıza baş dengesi, oturma ve yürüme becerilerini kazandırmak için çalışıyoruz. Hatta bazı çocuklarımız ilk adımlarını ilk kez burada, seanslarımız sırasında atmaktadırlar. Tabii bu süreçte denge ve koordinasyon bozuklukları, kas güçsüzlükleri ve spastisite gibi ek sorunlarla da karşılaşabiliyoruz. Spastisitenin düzenli bir şekilde tedavi edilmesi büyük önem taşır” ifadelerine yer verdi.
AİLELER İÇİN KRİTİK UYARILAR VE ERKEN MÜDAHALENİN ÖNEMİ
Evdeki uyum süreçleri ve aile desteğinin önemini vurgulayan Öğr. Gör. Dr. Ayşe Nur Tekin, “Ailelerin evde yapması gereken egzersizler olsa da zaman zaman çocukların direnç göstermesi, ailelerin yoğun iş temposu veya diğer kardeşlerle ilgilenme zorunlulukları evdeki çalışmaları aksatabilmektedir. Ancak merkezde belirli bir disiplin ve alışkanlık kazandıktan sonra bu süreç çok daha sorunsuz ilerlemektedir. Tedaviye ilk başlandığında çocukların uyum sağlaması zaman alabilir; hatta bazen ilk seanslarda sadece oyun oynayarak güven ilişkisi kurduğumuz da olur” dedi. Büyüme çağındaki kas ve kemik gelişimine dikkat çeken Tekin, “Büyüme çağında kemik gelişimini kasların hızı takip edemediği durumlarda, spastisiteye bağlı olarak kaslar kısa ve sert kalabilmektedir. Bu durum eklemlerde deformitelere ve hareket kısıtlılıklarına yol açabileceği için tedavinin düzenli sürdürülmesi şarttır. Ayrıca merkeze gelip giderken yaşanan seyahat, fizyoterapistlerle kurulan temas, seans ve servis beklerken diğer hastalarla girilen etkileşimler çocuklar için önemli birer sosyal rehabilitasyon imkânı sunmaktadır. Çocuk fizik tedavi alırken, aynı zamanda hayatın ve toplumsal alanın içinde aktif bir yer edinmektedir” ifadelerini kullandı.
Doğumsal diğer rahatsızlıklar ve omurga açıklığı vakalarına da değinen Öğr. Gör. Dr. Tekin, “Yalnızca serebral palsili çocuklarımızı değil, doğum sırasında zorlanmaya bağlı olarak kola giden sinirleri zedelenen bebeklerimizi de kabul ediyoruz. Bu bebeklerde kolda gelişim geriliği ve kol kaslarında güçsüzlük gibi problemler görülebiliyorsa da uyguladığımız tedavilerle önemli ilerlemeler kaydediyoruz. Bu bebeklerde doğuştan kol kaslarında güçsüzlük ve boy kısalığı gibi problemler görülebiliyorsa da uyguladığımız tedavilerle önemli ilerlemeler kaydediyoruz. Bunun yanı sıra, doğuştan omurgasında açıklık (miyelomeningosel) olan, kese seviyesinin altında sinir zafiyeti, kas güçsüzlüğü, duyu kayıpları ve idrar- büyük abdest problemleri yaşayan çocuklarımızı da tedavi ediyor ve rehabilite ediyoruz” dedi. Çocuklarla çalışmanın hassasiyetine dikkat çeken Tekin, “Çocuk hastalarla çalışmak, yetişkinlere kıyasla daha fazla sabır ve hassasiyet gerektirir. Tedavi sürecini olumlu ya da olumsuz yönde etkileyen en önemli unsur, çocuğun tedaviye uyumu ve gösterdiği gayrettir. Örneğin, gelişiminde plato çizen, yani bir süredir yürüyemeyen bir çocuğun ilk adımlarını yeni atmaya başlayan kardeşiyle yarışarak birdenbire yürümeye başladığına pek çok kez şahit olmuşuzdur. Dolayısıyla iyileşmeyi istemek ve gayret etmek çocuklar için de en büyük hızlandırıcı unsurdur. Elbette ailelerin maddi ve manevi desteği de bu süreçte yadsınamaz bir gerçektir” şeklinde konuştu.
Ailelere yönelik tavsiyelerini paylaşan Öğr. Gör. Dr. Ayşe Nur Tekin, sözlerini şöyle sonlandırdı: “Ailelerimize tavsiyemiz, tedavilerin gereken zamanlarda ve eksiksiz bir şekilde uygulanmasıdır. Zamanında ve doğru yapılan tedaviler sayesinde kalıcı deformiteler büyük ölçüde önlenebilmektedir. Gerektiğinde cihaz kullanımı, fizyoterapi, botoks enjeksiyonları veya cerrahi müdahaleler zamanında yapıldığında sonuçlar yüz güldürücü olmaktadır. Ancak bu durum ihmal edilirse, basit önlemlerle çözülebilecek kalça çıkıkları ileride büyük kemik ameliyatlarına dönüşebilir; hatta çocuğun oturmasını ve günlük bakımlarını (alt değişimini vb.) bile imkânsız hale getirebilir. Bizler fizyoterapistlerimizle her zaman ailelerimizin yanındayız ve onlarla sürekli iletişim halindeyiz. Çocuğun gelişim evresine göre hangi tedavinin, hangi cihazın veya hangi cerrahi müdahalenin zamanının geldiğini interaktif bir şekilde ailelerimizle paylaşıyor ve süreci birlikte yürütüyoruz.”



Next




