İnsanlık tarihinin ilk aile sorunu neydi? İlk ailede anlaşmazlık ne zaman başladı? İnsanlar birbirleriyle ilk kez hangi konuda karşı karşıya geldi? Bugün aile içinde yaşadığımız tartışmaların, kırgınlıkların ve kopuşların geçmişi acaba insanlık tarihi kadar eski mi?
Bu soruların kesin bir tarihini vermek mümkün değil. Çünkü insanlık tarihinin yazılı döneminden çok önce de aileler vardı ve aile içindeki anlaşmazlıkların ne zaman başladığını gösteren kesin bir kayıt bulunmuyor. Ancak insanlığın başlangıcına ilişkin anlatılar, aile ilişkilerinin ve insan davranışlarının geçmişten bugüne nasıl tartışıldığını anlamamız açısından önemli ipuçları sunuyor.
Âdem ile Havva anlatısı, insanlığın ilk ailesine ilişkin en bilinen anlatılardan biridir. Bu anlatının devamında Kabil ile Habil arasında yaşanan olay ise kardeşler arasındaki ilk büyük çatışma örneklerinden biri olarak karşımıza çıkar. Kıskançlık, öfke, kabul görme isteği ve kardeşler arasındaki rekabet… Binlerce yıl öncesine dayanan bu anlatı, bugün aile içinde karşılaştığımız bazı sorunları yeniden düşünmemizi sağlıyor.
Peki, insanlık o günden bugüne ne kadar değişti?
Evlerimiz değişti, yaşam biçimlerimiz değişti, iletişim araçlarımız gelişti. Bir zamanlar haberleşmek için günlerce yol bekleyen insanlar, bugün dünyanın öbür ucundaki yakınlarıyla saniyeler içinde iletişim kurabiliyor. Ancak aynı evin içinde yaşayan insanların birbirini anlamakta zorlandığı bir dönemden de geçiyoruz.
Bugün aile içinde yaşanan sorunların başında iletişimsizlik, kıskançlık, adaletsizlik duygusu, kardeşler arasındaki rekabet, anne-baba tutumları ve kuşak çatışmaları geliyor. Bazen küçük bir söz büyük bir kırgınlığa dönüşüyor. Bazen yıllardır aynı sofraya oturan kardeşler, bir miras meselesi nedeniyle birbirine yabancılaşıyor. Bazen anne ile evlat, baba ile çocuk arasında öyle bir mesafe oluşuyor ki aynı çatı altında yaşasalar bile birbirlerinin dünyasından habersiz kalabiliyorlar.
Aslında aile sorunlarının önemli bir bölümü, insanların birbirinden ne beklediğini açıkça konuşamamasıyla başlıyor. Herkes anlaşılmak istiyor ama kaç kişi karşısındakini gerçekten dinliyor? Herkes saygı görmek istiyor ama kaç kişi aynı saygıyı göstermeyi başarıyor?
Aile içinde en büyük yanılgılardan biri, kan bağının her şeyi kendiliğinden çözeceğini düşünmektir. Oysa kardeş olmak, her zaman anlaşmak anlamına gelmez. Anne veya baba olmak, çocuğun dünyasını kendiliğinden anlamayı sağlamaz. Eş olmak da iki insanın bütün beklentilerinin aynı olacağı anlamına gelmez.
Aile, yalnızca aynı soyadını taşımak veya aynı evde yaşamak değildir. Aile olmak; sorumluluk almak, dinlemek, anlamaya çalışmak, gerektiğinde özür dilemek ve karşılıklı sınırları gözetmektir.
Özellikle anne ve babaların çocukları arasındaki tutumları büyük önem taşıyor. Bir çocuğu diğerinden üstün görmek, sürekli kıyaslamak, birine daha fazla söz hakkı tanımak veya çocukların sorunlarında taraf tutmak, kardeşler arasındaki ilişkileri yıllarca etkileyebiliyor. Çocukluk döneminde önemsenmeyen küçük kırgınlıklar, yetişkinlikte büyük aile sorunlarına dönüşebiliyor.
Evliliklerde de benzer bir tabloyla karşılaşıyoruz. Eşler bazen birbirlerini değiştirmeye çalışırken birlikte kurdukları hayatı yıpratıyor. Konuşulmayan sorunlar birikiyor, biriken sorunlar öfkeye dönüşüyor. Sonunda taraflar aynı evde birbirine uzak iki insana dönüşebiliyor. Boşanma gerçekleştiğinde ise sorunların tamamı ortadan kalkmıyor. Özellikle çocuklu ailelerde anne ve babanın iletişimi, çocukların geleceği açısından önemini koruyor.
Çünkü eşler ayrılabilir ama anne ve babalık sorumluluğu devam eder. Çocukları yetişkinlerin anlaşmazlıklarının içine çekmek, onlardan taraf seçmelerini beklemek veya diğer ebeveyni çocukların gözünde değersizleştirmek, çözüm değil yeni sorunların başlangıcıdır.
Burada kendimize başka bir soru daha sormalıyız: Aile sorunlarını çözmek için neden çoğu zaman bir şeyleri kaybetmeyi bekliyoruz?
Bir kardeşin kıymetini araya yıllar girince, bir evladın değerini iletişim koptuğunda, eşin önemini evlilik sona erdiğinde anlamak zorunda mıyız? İnsan, yanında olanın değerini neden çoğu zaman yokluğunda fark ediyor?
Aile danışmanlığı açısından baktığımızda, anlaşmazlıkların varlığı tek başına bir ailenin başarısız olduğu anlamına gelmez. Her ailede farklı düşünceler, beklentiler ve zaman zaman çatışmalar yaşanabilir. Önemli olan, bu sorunların nasıl ele alındığıdır. Konuşabilmek, karşılıklı dinlemek, empati kurmak ve çözüm aramak aile bağlarının korunmasında önemli bir yere sahiptir.
İnsanlık tarihinin ilk aile sorununu hangi gün yaşadığını bilmiyoruz. Belki de hiçbir zaman öğrenemeyeceğiz. Ancak bugün yaşadığımız aile sorunlarına baktığımızda, insanın temel ihtiyaçlarının yüzyıllar boyunca çok fazla değişmediğini görüyoruz. Sevilmek, değer görmek, anlaşılmak, kabul edilmek ve adil davranılmasını istemek hâlâ hayatımızın merkezinde.
Teknoloji gelişebilir, şehirler büyüyebilir, hayat hızlanabilir. Fakat aile içinde birbirimizi dinlemeyi, anlamayı ve birbirimize değer vermeyi öğrenemezsek sorunlarımızın biçimi değişse de özü değişmeyecektir.
Belki de asıl mesele, insanlığın ilk aile sorununun ne zaman başladığını bulmak değil, bugün kendi ailemizde yaşanan sorunların büyümesini nasıl önleyebileceğimizi öğrenmektir.
Çünkü insanlık tarihinin en eski sorularından biri hâlâ önümüzde duruyor: Aynı ailede doğan, aynı sofrada büyüyen insanlar birbirlerini anlamayı ne zaman öğrenecek?
Next